Türk mitolojisi, geçmişten bugüne aktarılan güçlü anlatılarla şekillenmiştir. Bu anlatılar içinde köken hikayeleri ayrı bir yer tutar. Çünkü bir toplumun kendini nasıl tanımladığı, çoğu zaman bu hikayelerin içinde saklıdır. Türklerin kökenine dair anlatılan en eski efsanelerden biri de Asena efsanesidir. Bu efsane, bozkurt figürünün Türk hafızasında neden bu kadar derin bir yer tuttuğunu anlamak için önemli bir kapı aralar.
Asena efsanesi, eski Çin kaynaklarında ve Türk tarih anlatılarında yer alır. Hikayeye göre büyük bir saldırı sonucunda bir Türk boyu ağır bir yenilgi yaşar. Boyun büyük kısmı yok olur. Geriye yalnızca küçük bir çocuk kalır. Yaralı halde bulunan bu çocuk, bir dişi kurt tarafından alınır ve güvenli bir bölgeye götürülür. Kurt, çocuğun yaşamasını sağlar. Zaman geçtikçe bu çocuktan yeni bir soy meydana gelir. Bu soyun Türk boylarının devamı olduğuna inanılır.
Bu hikaye, eski Türklerin soy kavramına verdiği önemi gösterir. Bir boyun tamamen yok olmaması, devam edecek bir yol bulması ve yeniden güç kazanması bu anlatının temelinde yer alır. Göçebe hayat süren topluluklar için soyun devamı, varlığın devamı anlamına gelirdi. Bu yüzden Asena efsanesi uzun süre unutulmadan anlatılmıştır.
Bozkurt figürü, bu efsane ile birlikte Türk kültüründe güçlü bir anlam kazanmıştır. Eski bozkır yaşamında kurt, çevikliği ve dayanıklılığı ile dikkat çeken bir hayvandı. Sürü halinde hareket etmesi, yönünü bulma becerisi ve hayatta kalma gücü insan topluluklarının ilgisini çekiyordu. Türkler, doğayı gözlemleyerek kendi yaşamlarıyla benzer gördükleri unsurları sembolleştirmiştir. Bozkurt da bu sembollerin başında gelir.
Göktürk döneminde bozkurt figürünün daha açık biçimde kullanıldığı bilinir. Çin yıllıkları, Göktürklerin kurt soyundan geldiklerine dair anlatıları kaydetmiştir. Bu anlatılar, bozkurtun yalnızca sözlü kültürde kalmadığını gösterir. Devlet geleneği içinde de bu figürün izleri bulunur. Bayraklarda, damgalarda ve bazı savaş anlatılarında kurt figürü öne çıkar.
Bozkurt, Türk destanlarında çoğu zaman yol gösterici olarak anlatılır. Özellikle çıkış yolu aranan zamanlarda ortaya çıkan ve yön gösteren bir figür olarak yer alır. Bu anlatılar, halk hafızasında bozkurtu güçlü bir rehber haline getirmiştir. Zamanla bu figür, cesaret ve birlik düşüncesiyle daha sık anılmaya başlamıştır.
Asena efsanesi üzerine yapılan araştırmalar, bu anlatının tarih boyunca farklı biçimlerde aktarıldığını gösterir. Sözlü kültürün etkisiyle bazı detaylar değişmiş olsa da hikayenin ana yapısı korunmuştur. Bir felaket sonrası hayatta kalan son kişi, onu koruyan kurt ve devam eden soy düşüncesi her anlatımda kendini korumuştur.
Bugün bozkurt figürü, Türk kültürel hafızasında yaşamaya devam eder. Halk anlatılarında, edebiyatta ve sanatsal üretimlerde sık sık yer bulur. Bunun temel nedeni, geçmiş ile bugün arasında güçlü bir bağ kurmasıdır. İnsanlar bu sembolde dayanıklılığı, mücadeleyi ve köklerini hatırlamayı görür.
