Melikşah Almaz

Türk Mitolojisinde Yaratılış

Henüz üzerinde yürünecek bir kara parçasının bulunmadığı, her tarafın suyla kaplı olduğu bir başlangıç. Altay Türklerinden derlenen yaratılış anlatılarının dikkat çekici sahnelerinden biri budur. Bildiğimiz yeryüzü henüz oluşmamıştır. Toprağın ortaya çıkması, insanların yaratılması ve yaşamın düzenlenmesi, bundan sonra gerçekleşen olaylarla açıklanır.   Türk mitolojisinde yaratılış konusu, farklı topluluklardan kaydedilmiş anlatıları kapsar. Bunlar arasında Altay çevresinden

Türk Mitolojisinde Yaratılış Devamını Oku »

Türk Mitolojisinde Kıyamet

Türk mitolojisinde kıyamet denildiğinde en çok karşılaşılan adlardan biri Kalgançı Çak’tır. Altay çevresinden derlenen bu anlatılarda insanların birbirine güvenini kaybetmesi, aile bağlarının çözülmesi, yiyeceğin kıymetlenmesi ve doğanın alışılmış düzeninden çıkması gibi işaretler bulunur. Bazı rivayetlerde ise Ülgen ve Erlik’le bağlantılı varlıkların mücadelesi anlatılır.   Bu örnekler, farklı topluluklardan ve farklı anlatıcılardan kaydedilmiştir. Dolayısıyla hepsini birbirini

Türk Mitolojisinde Kıyamet Devamını Oku »

Türk Mitolojisinde Bozkurt Efsanesi

Türk mitolojisinde bozkurt efsanesi adıyla bilinen anlatıların merkezinde, farklı görevler üstlenen bir kurt bulunur. Göktürklerin kökenine ilişkin rivayetlerden birinde dişi kurt, saldırıdan sağ kalan bir çocuğun yaşamasını sağlar. Uygur harfli Oğuz Kağan Destanı’nda ise konuşan bir erkek kurt, ordunun önünde ilerleyerek yol gösterir. Bu iki örnekte aynı hayvan, farklı olayların içinde karşımıza çıkar.   Bozkurt

Türk Mitolojisinde Bozkurt Efsanesi Devamını Oku »

Türkçenin Gönül Dili: “Yunus Emre”

Yunus Emre’nin Türkçesi, tanıdık kelimelerle insanın kendisini, inancını ve başkalarıyla ilişkisini düşünmesini sağlayan bir şiir dilidir. Gönül, söz, yol, dost ve ben gibi kelimeler onun şiirlerinde farklı anlamlar kazanır. Söyleyişindeki açıklık, tekrarlar ve doğrudan seslenişler, dizelerinin hatırlanmasını kolaylaştırır.   Yunus Emre’yi okurken bazı sözleri ilk karşılaşmada anlayabiliriz. Bazı dizelerde ise eski bir kelimeye, tasavvuf kavramına

Türkçenin Gönül Dili: “Yunus Emre” Devamını Oku »

Unutulan Eski Türkçe Sözcükler

Unutulan Eski Türkçe sözcükler arasında gözgü ayna, sayru hasta, yağı düşman, çadan ise akrep anlamıyla karşımıza çıkar. Bu kelimeleri eski sözlüklerde, şiirlerde ve farklı dönemlere ait Türkçe metinlerde görebiliriz.   “Unutulan” başlığı altında topladığımız sözcüklerin kullanım alanları birbirinden farklıdır. Bazıları günlük konuşmada seyrek duyulur. Bazıları yerel ağızlarda veya başka Türk dillerinde benzer biçimlerle yaşar. Bir

Unutulan Eski Türkçe Sözcükler Devamını Oku »

Eski Türkçe Akrabalık Adları

Eski Türkçe akrabalık adları arasında abla anlamındaki eze, hala için kullanılan küküy, süt kardeşliğini anlatan emikdeş ve damat karşılığındaki küdhegü gibi sözcükler bulunur. Bu adlar, tarihî metinlerde aile ilişkilerinin nasıl adlandırıldığını öğrenmemizi sağlar.   Ancak eski bir sözcüğün bugünkü karşılığını verirken bazı ayrıntılara dikkat etmek gerekir. Kelimenin geçtiği dönem, metindeki kullanımı ve hangi Türk topluluğundan

Eski Türkçe Akrabalık Adları Devamını Oku »

Selçuklu Kümbetleri ve Ölüm Anlayışı

Tuğrul Kulesi (Gravür)Rey, İran — Çizim: Eugène Flandin Bir Selçuklu kümbetinin önünde durduğunuzda ilk dikkati çeken şey çoğu zaman yüksek gövdesi ve sivri çatısıdır. Yaklaştıkça taşların üzerindeki yazılar, geometrik çizgiler ve bazen hayvan figürleri görünür. Yapının altına inen bir bölüm varsa asıl mezar oradadır; üstteki oda ise ölen kişinin hatırasının görünür kılındığı mekândır. Bu iki

Selçuklu Kümbetleri ve Ölüm Anlayışı Devamını Oku »

Selçuklu Sanatındaki Hayvan ve Mitolojik Figürlerin Anlamları

Bir Selçuklu yapısının kapısında karşılıklı duran aslanlar, bir kümbetin üzerinde kanatlarını açmış çift başlı kartal veya bir saray çinisinde görülen insan başlı bir yaratık… Anadolu Selçuklu sanatına yakından bakıldığında taşın ve çininin üzerinde kalabalık bir figür dünyasıyla karşılaşılır. Bunların bir kısmı doğada yaşayan hayvanlardan, bir kısmı ise insanların hayal gücünde biçimlenen mitolojik varlıklardan oluşur.  

Selçuklu Sanatındaki Hayvan ve Mitolojik Figürlerin Anlamları Devamını Oku »

Ahlat Selçuklu Meydan Mezarlığı

Ahlat Selçuklu MezarlığıFotoğraf: Kültür Portalı Van Gölü’nün kuzeybatısındaki Ahlat’a gelen birinin dikkatini önce mezar taşlarının yüksekliği çeker. Uzaktan bakıldığında aynı biçimde sıralanmış gibi görünen bu taşlara yaklaşıldığında ise her birinin ayrı bir hikâye taşıdığı anlaşılır. Birinde bir kişinin adı ve ölüm tarihi, diğerinde bir sanatkârın imzası, bir başkasında dua, geometrik süsleme veya bitkisel bezeme vardır.

Ahlat Selçuklu Meydan Mezarlığı Devamını Oku »

Selçuklu Mimarisinde Taş İşçiliği ve Geometrik Estetik

Erzurum Çifte Minareli MedreseFotoğraf: Kültür Portalı Anadolu’daki Selçuklu yapılarından birine yaklaşırken çoğu zaman ilk dikkat çeken yer kapısıdır. Duvarın düz yüzeyinden dışarı taşan bir giriş, onu çevreleyen geniş süsleme şeritleri ve gölgeler içinde derinleşen taş oyma ayrıntıları, daha içeri girmeden yapının karakterini gösterir. Uzaktan güçlü bir bütün olarak görünen bu kapıya yaklaşıldığında yıldızlar, birbirine bağlanan

Selçuklu Mimarisinde Taş İşçiliği ve Geometrik Estetik Devamını Oku »